Pobierz projekt Ustawy

Testament mojego Taty

Mój Tata, Maciej Płażyński, zamierzał złożyć 12 kwietnia w Sejmie obywatelski projekt ustawy o repatriacji. Był pełnomocnikiem społecznego komitetu, który zdążył zebrać kilka tysięcy podpisów wspierających tę inicjatywę. Umożliwiało to rozpoczęcie procedury prawnej, służącej realizacji tego przedsięwzięcia.

Na początku lat 90. XX wieku wydawało się, że niepodległemu państwu polskiemu szybko uda się naprawić krzywdy wyrządzone Polakom przez czerwony i brunatny totalitaryzm. Chodziło m.in. o choćby częściowe zadośćuczynienie tragedii, jaka spotkała naszych rodaków, którzy w latach 30. i 40. XX wieku zostali wypędzeni z Kresów do azjatyckiej części Związku Sowieckiego. Służyć temu miała ustawa repatriacyjna z 2000 roku. Niestety zawiodła ona te nadzieje. Rzeczywistość, jak mawiał mój Tata, po raz kolejny rozwiała piękny mit "szklanych domów".

Świadczą o tym dane. Obecnie w systemie ewidencji RODAK, gromadzącym dane repatriantów jest zarejestrowanych ponad 2500 osób (ok. 1620 rodzin) oczekujących na powrót do Ojczyzny. To oznacza, że państwo polskie podjęło wobec nich określone zobowiązanie. Niestety, w ubiegłym roku MSWiA sprowadziło do Polski tylko kilkanaście osób z owych 2 i pół tysiąca oczekujących osób. Taki stan rzeczy przynosi ujmę państwu polskiemu i nam wszystkim jako członkom wspólnoty narodowej.

Jedną z podstawowych przyczyn niepowodzenia tej akcji jest mała skuteczność dotychczasowych rozwiązań prawnych. Trzeba więc je zmienić tak, aby w okresie najbliższych 3-5 lat państwo polskie wywiązało się z podjętych zobowiązań.

Projekt nowej ustawy został przygotowany wraz z przedstawicielami środowisk reprezentujących interesy repatriantów. Podstawową przesłanką tego dokumentu jest konstatacja, iż proces powrotu do ojczyzny hamuje przede wszystkim to, że państwo polskie jego główny ciężar składa na barki samorządów. Te jednak z braku środków finansowych, nie są w stanie go udźwignąć. Nie ma zatem innego wyjścia jak wzięcie pełnej odpowiedzialności za repatriację bezpośrednio przez państwo, a konkretnie przez organy władzy wykonawczej.

W naszym projekcie znajduje się cały pakiet środków służących przyspieszeniu repatriacji. Dwa jednak są kluczowe. Pierwszym jest propozycja, aby obowiązek zapewnienia repatriantowi i jego rodzinie mieszkania powierzyć nie jak do tej pory organowi administracji samorządowej, lecz rządowej, czyli ministerstwu spraw wewnętrznych. Nowa ustawa precyzuje, że MSWiA musi wywiązać się z obowiązku zapewnienia lokalu w terminie 24 miesięcy od wydania przez konsula decyzji o przyrzeczeniu wydania wizy wjazdowej w celu repatriacji. Natomiast czas, na jaki ma być zapewnione mieszkanie, wynosić winien dwa lata. Dzięki temu wyeliminuje się przypadki, kiedy czas oczekiwania na powrót do Polski trwa 7-10 lat.

Drugim istotnym elementem tej ustawy jest zapewnienie dostatecznych środków finansowych, pozwalających repatriantom w pierwszych latach pobytu między innymi na dodatkowe lekcje nauki języka polskiego i pokrycie kosztów mieszkaniowych. Proponujemy przyznanie naszym rodakom świadczenia w wysokości 1175 zł, analogicznej do otrzymywanej przez cudzoziemców na podstawie ustawy z o pomocy społecznej. Wydaje się, że jego wypłata przez 36 miesięcy wystarczy na ich adaptację społeczną i środowiskową.

Mój Tata wierzył, że wzięcie przez państwo polskie odpowiedzialności za powrót Polaków z azjatyckiej części byłego Związku Sowieckiego z pewnością przyspieszy zakończenie procesu repatriacyjnego. Chciał, by w ten sposób dokonał się również akt sprawiedliwości dziejowej. Podkreślał, że sprawiedliwość ta nie będzie nas kosztowała zbyt wiele. Grupa, o którą chodzi jest stosunkowo nieliczna. Wynosi bowiem kilka tysięcy osób. A zatem kwoty wydatkowane z budżetu nie będą miały istotnego wpływu na naszą gospodarkę.

Wiem, że dla Mojego Ojca repatriacja nie oznaczała tylko i wyłącznie zamknięcia historycznych rachunków. Chciał on, by dała asumpt do narodowej dyskusji na temat jednego z najbardziej dramatycznych wyzwań, przed którymi stoi polskie państwo i naród. A mianowicie do dyskusji nad bezprecedensową katastrofą demograficzną, jaka nas właśnie dotyka. Jeśli nie zaczniemy szybko jej przeciwdziałać, w niedługim czasie będziemy świadkiem zapaści rynku pracy, systemu emerytalnego i systemu opieki zdrowotnej. Tata właśnie w repatriacji i imigracji ze wschodu upatrywał remedium na to zagrożenie naszego narodowego bytu.

Projekt nowej ustawy repatriacyjnej jest apolityczną inicjatywą społeczną. Aby mógł trafić pod obrady Sejmu, musi go wesprzeć swoim podpisem 100 000 Polaków. Inicjatywę naszą nadal wspierać będą takie organizacje jak Stowarzyszenie "Wspólnota Polska", Związek Repatriantów RP, NSZZ Solidarność, Naczelna Rada Adwokacka, ZHR, Związek Miast Polskich jak i władze samorządowe. Wierzę, że w najbliższych miesiącach Polacy swoimi podpisami wesprą naszą inicjatywę. Będzie to wyraz naszej wspólnej odpowiedzialności za państwo i narodową wspólnotę.

Jakub Płażyński

 

ZAŁOŻENIA PROJEKTU USTAWY
o powrocie do Rzeczypospolitej Polskiej osób pochodzenia polskiego
deportowanych i zesłanych przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
Celem proponowanej ustawy jest zrealizowanie akcji repatriacyjnej osób polskiego pochodzenia, które same, bądź ich wstępni byli zesłani lub deportowani przez władze ZSRR w ramach stalinowskich represji i które wyraziły wolę powrotu do Macierzy. Obecnie w ewidencji RODAK prowadzonej na podstawie wymienionej ustawy jest zarejestrowanych ponad 2500 osób (1620 rodzin) oczekujących na repatriację. W 2008 r. do Polski przybyło zaledwie 268 osób, zaś zaproszeń wystosowanych przez samorządy terytorialne było w ubiegłym roku tylko 18.

Powyższe dane wskazują na małą efektywność przyjętych w 2000 r. rozwiązań prawnych. Dlatego też potrzebne jest wprowadzenie unormowań, które zintensyfikują akcję repatriacyjną z możliwością jej zakończenia w okresie najbliższych 3-5 lat.

W aktualnym stanie prawnym tempo repatriacji uzależnione jest głównie od możliwości mieszkaniowych jednostek samorządu terytorialnego. One to bowiem - w miarę posiadanych środków - inicjują i prowadzą działalność na rzecz powrotu Polaków, których okoliczności dziejowe pozostawiły poza granicami Polski. Warunkiem niezbędnym do wydania takim osobom wizy wjazdowej w celu repatriacji jest zapewnienie im przez zapraszającego (samorząd, osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) lokalu mieszkalnego i źródeł utrzymania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Gmina może ubiegać się o dotacje z budżetu państwa na pokrycie kosztów związanych z zapewnieniem lokalu mieszkalnego.

W projekcie ustawy proponuje się, aby obowiązek zapewnienia repatriantowi i jego rodzinie mieszkania powierzyć organowi administracji rządowej, którym jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, pozostawiając równocześnie dotychczasową możliwość zapewnienia lokalu mieszkalnego przez gminę lub członków najbliższej rodziny. Wybór tego organu jest podyktowany faktem, iż obecnie sprawy związane z repatriantami prowadzi podległy mu Departament Obywatelstwa i Repatriacji. Dlatego też ten minister powinien być obowiązany do realizacji zadań, które ustawa nakłada teraz na samorządy.

Istotnym ograniczeniem w kwestii integracji repatriantów w Polsce jest brak w pierwszych latach pobytu dostatecznych środków finansowych pozwalających między innymi na dodatkowe lekcje nauki języka polskiego i pokrycie kosztów mieszkaniowych. W projekcie proponuje się przyznanie stosownego świadczenia analogicznego do otrzymywanego przez cudzoziemców na podstawie art. 92 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Kolejna istotna zmiana to wprowadzenie, powoływanej przez Prezesa Rady Ministrów Rady do Spraw Repatriacji, której zadanie polegać będzie na kontroli organu odwoławczego i monitorowaniu realizacji ustawy.

Pozostałe zmiany są przede wszystkim konsekwencją dwóch wyżej omówionych zasadniczych propozycji nowelizacyjnych.

Najważniejsze z proponowanych zmian:


1. w ocenie wnioskodawców najistotniejszą zmianą w obowiązującym stanie prawnym jest propozycja nałożenia na administrację rządową obowiązku zapewnienia lokalu mieszkalnego dla repatrianta. W tym względzie, czas, na jaki ma być zapewnione mieszkanie, podobnie jak w przypadku samorządów, powinien wynosić 24 miesiące. Minister właściwy do spraw wewnętrznych z obowiązku zapewnienia lokalu musiałby wywiązać się w terminie 24 miesięcy od wydania przez konsula decyzji o przyrzeczeniu wydania wizy wjazdowej w celu repatriacji. Rozwiązanie to miałoby zapobiec przypadkom oczekiwania na repatriację przez okres 7-10 lat, jak to jest obecnie w niektórych przypadkach. Mając świadomość trudności w wykonaniu przez administrację rządową tego zadania, proponuje się wprowadzenie przepisu przejściowego poprzez uruchomienie środków z rezerwy celowej budżetu Państwa. Dążąc do zapewnienia największej efektywności realizacji celu ustawowego proponuje się upoważnienie ministra właściwego do spraw wewnętrznych do zlecania zadania zapewnienia lokalu repatriantowi organizacjom pozarządowym oraz uprawnionym podmiotom w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.



2. Następną zasadniczą zmianą jest przyznanie repatriantom świadczenia w wysokości (1175 zł), co jest równe górnej granicy pomocy otrzymywanej przez cudzoziemca na podstawie art. 92 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Świadczenie przewidziane jest na okres 36 miesięcy, który wydaje się być wystarczającym na adaptację społeczną i środowiskową repatriantów i ich rodzin. Niniejsze świadczenie będzie wypłacane niezależnie od innych źródeł dochodu repatrianta i członków jego rodziny. Przedmiotowe świadczenie będzie wypłacane przez starostę jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Przewiduje się waloryzację przedmiotowego świadczenia na zasadach określonych już dla innych należności wynikających z projektu ustawy.


Kolejne z proponowanych zmian:


3. rezygnacja z instytucji "karta pobytu" w odniesieniu do członków rodziny repatrianta, którzy nie spełniają przesłanek nadania statusu repatrianta. Małżonek repatrianta - zgodnie z projektem ustawy - otrzyma obywatelstwo polskie na swój wniosek;



4. wyeliminowanie z obowiązującego stanu prawnego jednej z przesłanek warunkujących wydanie repatriantowi decyzji o przyrzeczeniu wydania wizy wjazdowej, jaką jest zapewnienie źródeł utrzymania;



5. zrezygnowanie z przesłanki zapewnienia repatriantowi źródeł utrzymania przez zapraszającego. W sytuacji zapewnienia repatriantowi środków finansowych przez okres 3 lat, wprowadza się dodatkową podstawę prawną wydania wizy, którą ma być decyzja ministra właściwego do spraw wewnętrznych;



6. rezygnacja z ograniczenia podmiotowego w zakresie udzielenia pomocy na remont lub adaptację lokalu mieszkalnego w Polsce tylko do osób, które przybyły z terenów azjatyckich byłego Związku Radzieckiego;



7. zwiększenie limitu powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego uwzględnionego w iloczynie decydującym o wysokości dotacji celowej przyznawanej gminie z budżetu państwa. Proponuje się normę 75 m2 odpowiadającą powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego, dla której możliwa jest dopłata na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu własnego mieszkania. Proponowana zmiana powinna wpłynąć motywacyjnie na samorządy terytorialne, gdyż - pomimo przesunięcia zadania zapewnienia lokalu mieszkalnego repatriantowi na administrację rządową - nie odbiera się tym samorządom możliwości udziału w akcji repatriacyjnej;



8. aktualizacja wysokość dotacji z budżetu państwa, jaką może otrzymać gmina na remont lub adaptację mieszkania dla repatrianta. Na rok 2008 świadczenie to wypłacane jest do kwoty 4687, 25 zł. W trakcie prac legislacyjnych nad przedmiotowym projektem ustawy trzeba będzie dokonać aktualizacji tej kwoty zgodnie z decyzjami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Ponadto proponuje się wyeliminować przepis uniemożliwiający przyznanie repatriantowi pomocy przy remoncie lub adaptacji mieszkania w sytuacji, gdy gmina zapewniła mu lokal mieszkalny;



9. wejście w życie ustawy przewiduje się na początek roku budżetowego z uwagi na fakt, że generuje on skutki finansowe dla budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Przewidywane skutki:


1. społeczne - wejście w życie proponowanej ustawy przyśpieszy proces repatriacji osób z polskim rodowodem, w stosunku do których Państwo Polskie dokona w ten sposób aktu sprawiedliwości dziejowej;



2. gospodarcze - z uwagi na niedużą liczbę osób (kilkanaście tysięcy), które będą podlegały repatriacji, ich wpływ na gospodarkę będzie znikomy;



3. finansowe - ok. 100 mln zł rocznie, będą one pokrywane z budżetu;



4. prawne - w ocenie wnioskodawców proponowana ustawa nie narusza polskiego systemu prawa i do osiągnięcia zamierzonych celów nie wymaga ingerencji w inne akty ustawodawcze;



5. akty wykonawcze mające być wydanymi na podstawie przepisów projektu ustawy w swojej treści merytorycznej będą odpowiadać rozwiązaniom przyjętym w rozporządzeniach wydanych odpowiednio na podstawie obowiązującej ustawie z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji.

Pobierz projekt Ustawy